NSP, Değişimin Yalnızca Davranışta Değil, İnsan Organizasyonunda Başladığını Savunuyor

 

Yıllardır insanlara ne yapmaları gerektiği anlatıldı.

Daha olumlu düşünmeleri söylendi.

Daha motive olmaları istendi.

Olumlama yapmaları önerildi.

Hedef belirlemeleri öğretildi.

 

Peki bütün bunlara rağmen neden milyonlarca insan aynı sorunlarla tekrar tekrar karşılaşıyor?

 

Belki de cevap, insanın ydikkat çeken bir yaklaşım olan Neuro Somatik Programlama (NSP) modelinin çıkış noktasını oluşturuyor.

 

eterince çabalamamasında değil; değişimin yanlış yerden başlatılmasındadır.

İşte bu soru, son yıllarda

Sorun Davranış Değil, Davranışı Üreten Organizasyon Olabilir

 

NSP’nin temel yaklaşımı şu düşünceye dayanıyor:

 

Bir davranışı değiştirmek, onu üreten iç organizasyon değişmediği sürece kalıcı olmayabilir.

 

Bu bakış açısına göre kaygı, erteleme, özgüven sorunları, ilişki döngüleri ya da başarı sabotajı tek başına birer “problem” değil; daha derindeki organizasyonun dışa yansıyan sonuçlarıdır.

 

Dolayısıyla gerçek dönüşüm, yalnızca sonucu düzeltmeye değil; sonucu üreten yapıyı anlamaya ve dönüştürmeye odaklanmalıdır.

 

Bilinçaltının Ötesinde Bir Tartışma: Öz Bilinç

 

Uzun yıllardır kişisel gelişim alanında bilinçaltı kavramı önemli bir yer tuttu.

 

NSP ise bu tartışmaya yeni bir boyut ekleyerek, insanın yalnızca geçmiş kayıtlarıyla değil; kendisini nasıl tanımladığı, yaşamını hangi kimlik üzerinden organize ettiği ve öz bilinç düzeyindeki farkındalığıyla da şekillendiğini öne sürüyor.

 

Bu yaklaşım, değişimin yalnızca otomatik kayıtların çözülmesiyle değil; kişinin kendi yaşam organizasyonunu yeniden kurabilmesiyle sürdürülebilir hâle gelebileceğini savunuyor.

 

Yeni Paradigma: Bilgiyi Artırmak mı, Organizasyonu Dönüştürmek mi?

 

Bugüne kadar birçok yöntem insana daha fazla bilgi kazandırmayı hedefledi.

 

NSP ise farklı bir soru soruyor:

 

İnsan daha fazla bilgiye mi ihtiyaç duyuyor, yoksa sahip olduğu bilgiyi yöneten iç organizasyonu fark etmeye mi?

 

Model, ikinci seçeneğin daha belirleyici olduğunu ileri sürüyor ve değişimin merkezine bu organizasyonu yerleştiriyor.

 

Geleceğin Dönüşüm Modelleri Nasıl Şekillenecek?

 

Dünya genelinde psikoloji, nörobilim ve davranış bilimleri; beden, duygu, biliş ve öz farkındalık arasındaki ilişkileri daha bütüncül biçimde ele almaya yöneliyor.

 

NSP de bu eğilimle uyumlu olarak, düşünce, duygu, davranış, beden, somatik süreçler, bilinçaltı ve öz bilinç arasındaki etkileşimi tek bir çerçevede değerlendirmeyi amaçlıyor.

 

Bu yaklaşımın kuramsal gelişimi, uygulama sonuçları ve akademik araştırmalarla nasıl destekleneceği, önümüzdeki yıllarda yakından izlenecek başlıklardan biri olabilir.

 

Belki de Asıl Soru Şudur

 

Belki de bugüne kadar yanlış olan insan değildi.

 

Belki de eksik kalan, insanı açıklamak için kullandığımız modellerdi.

 

Eğer insan çok katmanlı bir organizasyonsa, onu değiştirecek yaklaşımın da aynı bütünsellikte olması gerekir.

 

NSP tam da bu noktada yeni bir tartışma başlatıyor.

 

Bu tartışma yalnızca yeni bir teknik arayışı değildir.

 

Bu, değişimin nerede başladığına ilişkin bir paradigma önerisidir.

 

Ve belki de önümüzdeki yıllarda kişisel gelişim dünyasında en çok konuşulacak soru şu olacaktır:

 

“İnsanı gerçekten değiştiren şey, yeni bilgiler edinmesi mi; yoksa kendi iç organizasyonunu yeniden yapılandırabilmesi mi?”

 

Bu sorunun cevabı, yalnızca NSP’nin değil; geleceğin dönüşüm yaklaşımlarının da yönünü belirleyebilir.

NSP Açısından Cinselliğin Çok Katmanlı Organizasyonu

 

Cinsellik, insanın yalnızca bedensel bir işlevi değildir. Bana göre cinselliği yalnızca hormonlar, fizyoloji ya da davranış kalıpları üzerinden açıklamaya çalışmak, insanın en karmaşık organizasyonlarından birini tek bir pencereden izlemeye benzer. İnsan, birbirini sürekli etkileyen çok katmanlı bir organizasyon sistemidir. Bu nedenle cinsel yaşantı da tek bir nedenin değil, çok sayıda katmanın aynı anda oluşturduğu dinamik bir bütünün ürünüdür.

 

NSP yaklaşımının temel varsayımlarından biri şudur: İnsan yaşadığı her deneyimi yalnızca zihninde değil, aynı zamanda bedeninde, duygusal organizasyonunda, kimlik yapısında, ilişki örüntülerinde ve öz bilinç düzeyinde birlikte kaydeder. Cinsellik de bu organizasyonun en görünür alanlarından biridir. Çünkü bireyin kendisiyle, bedeniyle ve başka bir insanla kurduğu ilişkinin bütün izleri burada aynı anda ortaya çıkar.

 

Bu nedenle NSP açısından cinsel sorunların başlangıç noktası yalnızca “performans” değildir. Performans, çoğu zaman daha derindeki organizasyonların dışa yansıyan sonucudur. Erken boşalma, vajinismus, ereksiyon güçlüğü, cinsel isteksizlik, yakınlıktan kaçınma ya da haz alamama gibi yaşantılar, tek başına bir problem değil; organizasyonun farklı katmanlarında oluşmuş uyumsuzlukların görünür çıktılarıdır.

 

Ben cinselliği, birbirini etkileyen çok katmanlı bir sistem olarak değerlendiriyorum. Bu sistemde meydana gelen küçük bir değişim bile diğer katmanlarda zincirleme etkiler oluşturabilir. Aynı şekilde yalnızca görünen davranışı değiştirmeye çalışmak, organizasyonun bütününü değiştirmeye yetmeyebilir. Kalıcı değişim, katmanlar arasındaki ilişkinin anlaşılmasıyla mümkündür.

 

İlk katman bedensel organizasyondur. İnsan bedeni yalnızca biyolojik bir yapı değildir; aynı zamanda öğrenilmiş deneyimlerin de taşıyıcısıdır. Güven, korku, rahatlık, tehdit algısı, yakınlık ve kaçınma gibi birçok örüntü zaman içinde bedensel organizasyona yerleşebilir. Bu nedenle bazı bireyler herhangi bir fiziksel hastalık bulunmamasına rağmen bedenlerinde istemsiz kasılmalar, donmalar ya da kaçınma tepkileri yaşayabilirler. NSP, bu bedensel organizasyonun cinsel deneyim üzerindeki etkisini temel inceleme alanlarından biri olarak kabul eder.

 

İkinci katman düşünsel organizasyondur. İnsan yaşadığı her deneyimi belirli anlamlarla birlikte kodlar. “Yeterli değilim.”, “Başarısız olacağım.”, “Beni beğenmeyecek.”, “Cinsellik tehlikelidir.” gibi düşünce kalıpları zaman içinde yalnızca zihinsel inançlar olarak kalmaz; bedensel organizasyonu da etkileyen sürekli çalışan yapılara dönüşebilir. Böylece kişi henüz deneyim başlamadan organizasyonunu başarısızlığa hazırlayan bir iç sistem oluşturabilir.

 

Üçüncü katman duygusal organizasyondur. Korku, utanç, suçluluk, öfke, değersizlik, reddedilme kaygısı ya da terk edilme korkusu gibi duygular, cinsel yaşantının doğal akışını değiştirebilir. Ancak NSP açısından önemli olan nokta, duyguların tek başına sorun olarak görülmemesidir. Duygular, organizasyonun hangi katmanında bir uyumsuzluk bulunduğunu gösteren işaretlerdir. Bu nedenle amaç duyguyu bastırmak değil, onu oluşturan organizasyonu anlamaktır.

 

Dördüncü katman kimlik organizasyonudur. İnsan çoğu zaman yaşadığı deneyimlere göre değil, kendisini nasıl tanımladığına göre davranır. “Ben çekici değilim.”, “Ben erkekliğimi kanıtlamak zorundayım.”, “Ben kadın olarak yetersizim.”, “Ben sevilmeye layık değilim.” gibi kimlik tanımları zaman içinde bireyin bütün cinsel davranışlarını yönlendirebilir. Kimlik düzeyinde oluşan bir organizasyon, düşünceyi, duyguyu ve bedeni aynı anda etkileyebilir. Bu nedenle NSP, kimliği yalnızca kişilik özelliği olarak değil; davranışın merkezî düzenleyicisi olarak ele alır.

 

Beşinci katman ilişki organizasyonudur. İnsan hiçbir zaman yalnızca kendi geçmişiyle ilişki yaşamaz; aynı zamanda geçmiş ilişkilerinin oluşturduğu örüntülerle de yeni ilişkiler kurar. Güven kaybı, aldatılma deneyimi, reddedilme, duygusal ihmal ya da yoğun bağımlılık örüntüleri yeni ilişkinin içine taşınabilir. Böylece mevcut partner sorun değildir; geçmiş organizasyon, bugünkü ilişkiyi yönetmeye devam etmektedir.

 

Altıncı katman öz bilinç organizasyonudur. NSP yaklaşımında öz bilinç, bireyin kendi iç süreçlerini fark edebilme, gözlemleyebilme ve yeniden düzenleyebilme kapasitesidir. Öz bilinç düzeyi yükseldikçe kişi yalnızca ne hissettiğini değil, neden o şekilde organize olduğunu da görmeye başlar. Bu farkındalık, değişimin başlangıç noktasıdır. Çünkü insan, fark edemediği organizasyonu dönüştüremez.

 

Bu katmanlar birbirinden bağımsız değildir. Tam tersine, sürekli birbirini besleyen ve yeniden şekillendiren dinamik bir sistem oluştururlar. Bedendeki bir savunma örüntüsü düşünceyi etkileyebilir; düşüncedeki bir tehdit algısı duyguyu değiştirebilir; duygudaki değişim kimlik tanımını güçlendirebilir; kimlik ise yeni davranışları tekrar tekrar üreterek organizasyonu kalıcı hâle getirebilir. Bu döngü kırılmadığı sürece kişi aynı sorunları farklı kişilerle, farklı zamanlarda ve farklı koşullarda yeniden yaşayabilir.

 

NSP’nin temel yaklaşımı, cinselliği tek bir belirti üzerinden açıklamak yerine, bu çok katmanlı organizasyonun tamamını değerlendirmektir. Çünkü bana göre gerçek değişim, yalnızca davranışı düzeltmekle değil; davranışı üreten organizasyonu yeniden yapılandırmakla mümkündür. İnsan değiştiğinde cinsel yaşamı değişmez; insanın organizasyonu değiştiğinde cinsel yaşam bu yeni organizasyonun doğal bir sonucu olarak yeniden şekillenir.

 

Bu nedenle NSP açısından cinsellik, çözülmesi gereken bir performans problemi değil; okunması gereken çok katmanlı bir insan organizasyonudur. İnsan bu organizasyonu anlamaya başladığında, yalnızca cinsel yaşantısını değil, kendisiyle ve yaşamla kurduğu ilişkinin bütününü yeniden inşa etme imkânı elde eder.

İnsan Sorunlarını Değil, İnsan Organizasyonunu Okuyoruz”

 

NSP’nin Kullanım Alanları ve Dönüştürücü Yaklaşımı Üzerine Mustafa Kılınç ile Söyleşi

 

Röportaj: NLP Haber

 

⸻

Sayın Mustafa Kılınç, Nöro Somatik Programlama (NSP) son dönemde oldukça dikkat çekiyor. Öncelikle NSP’yi nasıl tanımlıyorsunuz?

 

-Ben NSP’yi yalnızca bir teknikler bütünü olarak görmüyorum. Bana göre NSP, insanı anlamaya yönelik bütüncül bir bakış açısıdır.

Çoğu yaklaşım davranışa odaklanır. Bazıları duyguya, bazıları düşünceye, bazıları yalnızca bedene bakar. NSP ise bunların birbirinden bağımsız olmadığını; insanın anlam üretme biçimi, bedensel deneyimleri, duygusal süreçleri ve davranışlarının sürekli etkileşim içinde olduğunu varsayar.

Bu nedenle biz çoğu zaman “sorunu” değil, sorunun içinde oluştuğu organizasyonu anlamaya çalışıyoruz.

 

⸻

“Organizasyon” derken tam olarak neyi kastediyorsunuz?

-Bir insanın verdiği tepki, çoğu zaman tek bir olayın sonucu değildir.

Geçmiş deneyimleri, olaylara yüklediği anlamlar, öğrenilmiş kalıplar, bedensel tepkileri ve içinde bulunduğu yaşam koşulları birbirini etkileyen bir yapı oluşturur.

Ben buna organizasyon diyorum.

 

Eğer yalnızca görünen davranışı değiştirmeye çalışırsanız, organizasyon aynı kaldığı sürece benzer örüntüler yeniden ortaya çıkabilir. Bu nedenle müdahale etmeye çalıştığımız şey çoğu zaman davranışın kendisi değil, davranışı besleyen örüntülerin anlaşılmasıdır.

 

⸻

 

NSP’nin kullanım alanları nelerdir?

 

-İnsanın olduğu her yerde kullanılabilecek bir düşünme modeli olduğunu düşünüyorum.

 

Koçlukta…

İletişimde…

Eğitimde…

Liderlikte…

Aile danışmanlığında…

Takım çalışmalarında…

Kişisel gelişim süreçlerinde…

Kurumsal eğitimlerde…

Burada önemli olan, NSP’yi tek tip çözümler sunan bir yöntem olarak değil, bireyin durumunu sistematik biçimde değerlendirmeye yardımcı olan bir yaklaşım olarak görmek.

 

⸻

 

Sizi en çok etkileyen gözlem nedir?

 

-Yıllardır gördüğüm en önemli şey şu:

İnsanların büyük bir kısmı yaşadıkları olaylardan çok, o olayları anlamlandırma biçimlerinden etkileniyor.

Aynı olayı yaşayan iki kişi tamamen farklı yaşamlar kurabiliyor.

Bu nedenle bazen değişim, olayın değişmesinden önce, olaya bakışın değişmesiyle başlayabiliyor.

⸻

NSP’nin en güçlü tarafı sizce nedir?

 

-Sorular sorması.

Çünkü doğru soru, bazen uzun açıklamalardan daha güçlüdür.

NSP, “İnsan neden böyle davranıyor?” sorusundan önce, “Bu davranış hangi organizasyon içinde ortaya çıkıyor?” sorusunu sorar.

Bu bakış açısı bana göre oldukça değerlidir.

⸻

NSP bir tedavi yöntemi midir?

-Hayır.

NSP’yi psikolojik veya tıbbi tedavinin yerine geçen bir sistem olarak tanımlamıyorum.

Ben onu; eğitim, koçluk, kişisel farkındalık ve davranış örüntülerini anlamaya yönelik bir model olarak görüyorum.

Sağlıkla ilgili durumlarda değerlendirme ve tedavi, ilgili sağlık meslek mensuplarının sorumluluğundadır.

⸻

Bundan sonraki hedefiniz nedir?

-Benim hedefim yalnızca eğitim vermek değil.

NSP’nin kavramsal yapısını daha sistematik hâle getirmek, araştırmaya açık yönlerini geliştirmek ve farklı disiplinlerden uzmanlarla birlikte tartışılabilir bir model oluşturmak istiyorum.

Bir modelin değeri, yalnızca onu savunanların değil; onu sorgulayanların ve geliştirenlerin katkısıyla ortaya çıkar.

Bu yüzden eleştirel değerlendirmeleri de gelişimin doğal bir parçası olarak görüyorum.

⸻

Son olarak okuyuculara ne söylemek istersiniz?

-İnsan, yalnızca davranışlarından ibaret değildir.

İnsan; geçmişiyle, anlamlarıyla, bedeniyle, ilişkileriyle ve seçimleriyle yaşayan çok katmanlı bir bütündür.

Bir insanı anlamaya çalışırken tek bir parçaya odaklanmak yerine, bütün resmi görmeye çalıştığımızda hem kendimiz hem de başkaları hakkında daha derin bir farkındalık geliştirebiliriz.

Belki de gerçek dönüşüm, önce insanı daha doğru anlamaya cesaret etmekle başlar.

NLP HABER ÖZEL RÖPORTAJ

 

“NSP’nin Bilimsel Yolculuğu ve İnsan Mimarisi”

Mustafa Kılınç ile Geleceğin İnsan Modeli Üzerine

 

⸻

Sayın Mustafa Kılınç, önce en temel soruyla başlayalım. Nöro Somatik Programlama (NSP) nasıl ortaya çıktı?

 

-Her kuramın doğuşunda bir soru vardır.

NSP’nin doğuşunda da tek bir soru vardı:

İnsan neden bildiği hâlde aynı hayatı yaşamaya devam ediyor?

Yıllarca farklı disiplinlerden, uygulamalardan ve insan hikâyelerinden öğrendiğim bir şey oldu. İnsanların çoğu ne yapmaları gerektiğini biliyor; buna rağmen aynı döngüleri tekrar edebiliyor. Bu gözlem beni, yalnızca davranışlara değil, davranışları oluşturan organizasyona bakmaya yöneltti.

NSP, bu arayışın sonunda ortaya çıkan bir kuramsal çerçeve ve uygulama yaklaşımıdır. Ben onu “insan mimarisi”ni anlamaya yönelik bir model olarak görüyorum.

 

⸻

NSP’yi diğer yaklaşımlardan ayıran temel bakış açısı nedir?

 

-Ben diğer yaklaşımları rakip olarak görmüyorum.

Her biri insanı anlamaya çalışan önemli katkılar sunmuştur.

Ancak benim dikkatimi çeken nokta şuydu:

Pek çok model insanın belirli bir yönüne odaklanıyor. Kimi bilişsel süreçleri, kimi davranışları, kimi duyguları, kimi bedensel deneyimleri merkeze alıyor.

Ben ise şu soruyu sordum:

Bu katmanlar birbirinden bağımsız mı, yoksa aynı organizasyonun parçaları mı?

NSP’nin temel varsayımı, insanın nörolojik süreçleri, bedensel yaşantısı, anlamlandırma biçimi, yaşam deneyimleri ve kimlik algısı arasında karşılıklı etkileşimler olduğudur. Bu varsayımın araştırılabilir yönleri vardır ve bilimsel çalışmalarla sınanması gerektiğine inanıyorum.

 

 

⸻

Zaman zaman NSP’nin NLP’nin devamı olduğu yönünde yorumlar yapılıyor. Siz buna katılıyor musunuz?

 

-Hayır.

Ben NSP’yi herhangi bir yaklaşımın devamı ya da alternatifi olarak tanımlamıyorum.

NLP’nin iletişim ve modelleme alanına önemli katkıları olmuştur. Psikolojinin, nörobilimin, öğrenme kuramlarının ve beden odaklı yaklaşımların da insanı anlamaya değerli katkıları vardır.

NSP ise bunların yerine geçme iddiasıyla değil, insanı daha bütüncül okumaya yönelik yeni sorular üretme amacıyla geliştirdiğim bir çerçevedir.

Bilim, karşıtlıklarla değil; yeni sorularla ilerler.

 

⸻

“Bilimsel yolculuk” ifadesini özellikle kullanıyorsunuz. Bunun sizin için anlamı nedir?

 

-Çünkü hiçbir kuram yalnızca yazıldığı için bilimsel olmaz.

Bir model; eleştiriye açık olduğunda, araştırılabilir hipotezler ürettiğinde, ölçülebilir kavramlar geliştirdiğinde ve bağımsız araştırmacılar tarafından sınanabildiğinde bilimsel bir yolculuğa çıkar.

Ben NSP’nin de böyle bir yol izlemesini istiyorum.

Kuramın güçlü yönleri kadar geliştirilmesi gereken yönlerinin de akademik çalışmalarla ortaya konmasını değerli buluyorum.

Bilim, doğrulanmaktan çok sorgulanmayı hak eden bir alandır.

 

⸻

Son olarak, NSP’nin geleceğine dair en büyük hayaliniz nedir?

 

-Benim hayalim yalnızca yeni bir yöntem geliştirmek değildir.

İnsanın kendisini daha derinden anlamasına katkı sağlayacak bir düşünce iklimine küçük de olsa bir katkı sunabilmektir.

Eğer yıllar sonra insanlar NSP’yi konuşurken sadece “bir teknik” olarak değil, insanı anlamaya çalışan araştırılabilir bir yaklaşım olarak değerlendirirse, bundan mutluluk duyarım.

Çünkü bana göre en büyük miras, cevaplar bırakmak değil; insanların daha iyi sorular sormasına vesile olmaktır.

DEPRESYONA YALNIZCA DUYGUDAN BAKMAK YETMEZ

NSP’nin Çok Katmanlı İnsan Modeli

Mustafa Kılınç

Depresyon üzerine konuşurken uzun yıllardır aynı kelimelerin çevresinde dolaşıyoruz:

Mutsuzluk.

İsteksizlik.

Umutsuzluk.

Enerji kaybı.

Geri çekilme.

Bunların her biri önemli olabilir.

Fakat benim sorum başka:

Ya gördüğümüz şey sorunun kendisi değil, insanın içinde gerçekleşen daha büyük bir organizasyonun sonucuysa?

Nöro Somatik Programlama’nın depresif yaşantıya ilişkin kuramsal bakışı tam bu soruyla başlıyor.

NSP açısından insan yalnızca düşünceden, yalnızca duygudan ya da yalnızca bedenden oluşan bir varlık değildir.

İnsan; düşünce, duygu, beden, davranış, geçmiş öğrenmeler, anlamlandırma biçimleri, öz bilinç ve kimlik süreçlerinin birbirleriyle sürekli etkileşim hâlinde bulunduğu çok katmanlı bir organizasyondur.

Bu nedenle depresif yaşantıyı yalnızca “olumsuz düşünceler” üzerinden okumak bize göre yeterli değildir.

 

BİR DUYGU NASIL BİR YAŞAM ORGANİZASYONUNA DÖNÜŞÜR?

Bir insan düşünün.

Sabah yataktan kalkmak istemiyor.

İnsanlarla görüşmüyor.

Daha önce sevdiği şeylere karşı ilgisini kaybetmiş.

Kendisini yetersiz görüyor.

Geleceği düşündüğünde zihninde olasılıklar değil, kapanmış yollar beliriyor.

Burada hangisi sebep, hangisi sonuç?

Düşüncesi mi bedenini aşağı çekiyor?

Bedensel yavaşlama mı düşüncelerini ağırlaştırıyor?

Sosyal geri çekilme mi umutsuzluğu artırıyor?

Yoksa insan artık bütün bunlardan hareketle kendisini farklı bir kimlikle mi tanımlıyor?

“Ben artık böyle biriyim.”

NSP açısından kritik eşiklerden biri tam burada ortaya çıkar.

Geçici bir yaşantının kişinin kendisine ilişkin kalıcı bir tanıma dönüşmesi, değişimin önündeki önemli organizasyonel düğümlerden biri olabilir.

Çünkü:

“Bugün kendimi güçsüz hissediyorum.” ile

“Ben güçsüz bir insanım.”

Aynı şey değildir.

Birincisi yaşantıyı tarif eder.

İkincisi kimliği tarif etmeye başlar.

NSP’NİN KURAMSAL ÇÖZÜM HARİTASI

NSP depresif yaşantıya tek noktadan müdahale etmek yerine, öncelikle onu sürdürebilecek katmanların haritalanmasını önerir.

1. Düşünce organizasyonu

Kişinin tekrar eden düşünce örüntüleri araştırılır.

“Hiçbir şey değişmeyecek.”

“Ben yapamam.”

“Artık çok geç.” gibi düşünceler yalnızca içerikleri açısından değil, kişinin yaşamını nasıl organize ettikleri açısından ele alınır.

2. Duygusal organizasyon

NSP’nin sorusu yalnızca “Ne hissediyorsun?” değildir.

Şunu da sorar:

Bu duygu ne zaman ortaya çıkıyor, hangi anlamla güçleniyor ve hangi davranışı oluşturuyor?

Böylece duygu tek başına değil, oluşturduğu döngü içinde incelenir.

3. Somatik organizasyon

İnsanın psikolojik yaşantısının bedensel bir boyutu vardır.

Nefes, hareket, kas tonusu, duruş, bedensel geri çekilme ve aktivasyon düzeyindeki değişimler kişinin yaşantısıyla birlikte değerlendirilir.

NSP burada bedeni bir “depo” olarak ilan etmek yerine daha dikkatli bir soru sorar:

Zihinsel ve duygusal süreçlerle beden arasında nasıl bir karşılıklı düzenleme oluşuyor?

Bu soru bilimsel araştırmaya da açıktır.

4. Davranış döngüsü

İnsan kendisini kötü hissettiği için yaşamdan çekilebilir.

Fakat yaşamdan çekildikçe kendisini daha kötü hissetmesi de mümkündür.

Böylece:

duygu → geri çekilme → deneyim azalması → güçsüzlük algısı → daha fazla geri çekilme

şeklinde kendi kendisini besleyen bir organizasyon oluşabilir.

NSP açısından değişim noktalarından biri bu döngünün görünür hâle getirilmesidir.

5. Anlam ve geçmiş öğrenmeler

Bugünkü tepkinin bugünde başlamamış olabileceği ihtimali araştırılır.

Kayıplar, başarısızlık deneyimleri, öğrenilmiş çaresizlik örüntüleri, ilişkisel deneyimler ve kişinin kendisine yüklediği anlamlar bugünkü organizasyonun oluşumunda rol oynayabilir.

Ama geçmişi bulmak tek başına değişim değildir.

 

Asıl soru şudur:

Geçmişte oluşan anlam bugün hâlâ hangi mekanizma üzerinden yaşamı yönetiyor?

6. Öz bilinç ve kimlik

NSP modelinin en önemli ayrımlarından biri burada ortaya çıkar.

Kişinin yaşadığı durum ile kişinin kimliği birbirinden ayrıştırılır.

“Depresif bir dönem yaşıyorum.”

Başka bir organizasyondur.

“Ben buyum.”

Başka.

NSP açısından öz bilinç, kişinin yaşadığı sürecin içinde kaybolmadan kendi düşüncesini, duygusunu, bedenini ve davranışını gözlemleyebilmesi ve aralarındaki ilişkiyi fark edebilmesidir.

Amaç kişiye “pozitif düşün” demek değildir.

Amaç gerçeği inkâr etmek hiç değildir.

Amaç insanın yaşadığı durumla bütün kimliğini birbirinden ayırabileceği bir farkındalık alanı oluşturmaktır.

İNSANI DEPRESYONDAN DAHA BÜYÜK GÖRMEK

Benim için meselenin insani tarafı tam burada başlıyor.

Karşımızdaki insanı yalnızca belirtilerinin toplamı olarak görürsek insanı kaybederiz.

NSP’nin kuramsal yaklaşımı şu soruyu gündeme getiriyor:

Bir insanın düşünce–duygu–beden–davranış–anlam–kimlik organizasyonunda değişim meydana geldiğinde depresif yaşantısında nasıl bir değişiklik oluşur?

Bu, araştırılması gereken bir sorudur.

NSP adına sonucu baştan ilan etmek yerine bu soruyu bilimsel olarak sınamak çok daha değerlidir.

Çünkü geleceğin insan bilimlerinin ihtiyacı yeni mucizeler değil;

daha iyi sorulardır.

Ve belki depresyon konusunda sorulması gereken sorulardan biri de şudur:

“İnsanın içindeki hangi parçayı düzelteceğiz?” değil,

“İnsanın parçaları birbirini nasıl etkiliyor ve bu organizasyonu nasıl daha işlevsel hâle getirebiliriz?”

NSP’nin depresif yaşantıya ilişkin kuramsal yolculuğu benim için burada başlıyor.

İnsanı hastalığından ibaret görmeden.

Bedenini zihninden ayırmadan.

Geçmişini kaderi hâline getirmeden.

Ve en önemlisi;

İnsanı, yaşadığı karanlıktan daha büyük görerek.

Mustafa Kılınç

Nöro Somatik Programlama (NSP) Kurucusu

Not: Bu yazı NSP’nin kuramsal yaklaşımını açıklamaktadır; depresyonun tanı veya tedavisine ilişkin tıbbi/klinik öneri niteliğinde değildir. Depresyon belirtilerinde psikiyatri veya ruh sağlığı uzmanı değerlendirmesi önemlidir.

NLP HABER ÖZEL RÖPORTAJ

 

Neden NSP? İnsan Mimarisini Yeniden Düşünmek

Mustafa Kılınç: “İnsanın sorunu çoğu zaman ne yapacağını bilmemesi değil; bildiğini neden hayata geçiremediğini açıklayamamasıdır.”

NLP HABER: Uzun yıllardır insan, değişim ve davranış alanında çalışıyorsunuz. Neden yeni bir modele, Nöro Somatik Programlama’ya ihtiyaç duydunuz?

MUSTAFA KILINÇ:

Çünkü bir noktadan sonra şu soruyu kendime sormak zorunda kaldım:

İnsan gerçekten bilmiyor mu, yoksa bildiği hâlde neden değiştiremiyor?

Bugün insanlar ne yapmaları gerektiğini büyük ölçüde biliyor.

Sınır koyması gerektiğini biliyor ama koyamıyor.

Ertelememesi gerektiğini biliyor ama erteliyor.

Kendisini değersiz hissetmemesi gerektiğini biliyor ama bir olay olduğunda aynı duygu geri geliyor.

Bir ilişkinin kendisine zarar verdiğini görüyor ama aynı ilişki örüntüsünü yeniden kurabiliyor.

Demek ki yalnızca bilgi vermek, farkındalık oluşturmak veya davranışa müdahale etmek insan değişimini açıklamak için yeterli olmayabilir.

NSP benim için tam bu sorunun içinde doğdu:

İnsan, değiştirmek istediği şeyi neden yeniden üretir?

⸻

NLP HABER: O hâlde NSP’yi diğer yaklaşımlardan ayırdığınız temel nokta nedir?

MUSTAFA KILINÇ:

NSP’nin başlangıç noktası teknik değildir.

Bu çok önemli.

Bir sistemi farklı kılan yalnızca farklı tekniklerinin bulunması değildir. Önce insanı nasıl gördüğünü ortaya koyması gerekir.

NSP insanı yalnızca düşünceleri üzerinden okumaz. Yalnızca duyguları, davranışları veya bedensel tepkileri üzerinden de açıklamaz.

Biz insanı çok katmanlı bir organizasyon olarak ele alıyoruz.

Düşünce var.

Duygu var.

Anlam var.

Somatik karşılık var.

Davranış var.

Kimlik var.

Ve bütün bunlarla ilişki kurabilen özbilinç kapasitesi var.

Ben buna insan mimarisi diyorum.

Çünkü görünen davranış çoğu zaman mimarinin yalnızca dışarıdan görünen bölümüdür.

⸻

NLP HABER: “İnsan mimarisi” NSP açısından tam olarak ne anlama geliyor?

MUSTAFA KILINÇ:

Bir binaya dışarıdan baktığınızda gördüğünüz şey binanın kendisi değildir.

Taşıyıcı sistemi vardır. Bağlantıları vardır. Yük dağılımı vardır. Birbirini etkileyen görünmeyen yapıları vardır.

İnsan için de benzer bir kuramsal bakış öneriyorum.

Örneğin kişi “Ben sürekli erteliyorum.” diyor.

Klasik soru şu olabilir:

“Ertelemeyi nasıl durduracağız?”

NSP başka bir yerden sorar:

“Erteleme davranışını hangi organizasyon üretiyor ve sürdürüyor?”

Çünkü erteleme sorun olmayabilir; başka bir yapının görünür sonucu olabilir.

Başarısızlıktan korunma olabilir.

Mükemmeliyetçilik olabilir.

Kimlik çatışması olabilir.

Kişinin kendi yeterliliğine ilişkin anlamlandırması olabilir.

Davranışı değiştirip onu üreten organizasyonu değiştirmediğinizde, sistem eski dengeye dönme eğilimi gösterebilir.

İnsan mimarisi kavramının önemi burada.

⸻

NLP HABER: NSP geçmiş yaşantılara nasıl bakıyor?

MUSTAFA KILINÇ:

Ben geçmişi sürekli yeniden yaşatmak yerine, geçmişin bugünkü işlevini sorgulamanın önemli olduğunu düşünüyorum.

Çok temel bir ayrım yapıyoruz:

 

Bir şeyin geçmişte yaşanmış olması ile bugün hâlâ insanın davranışını belirlemesi aynı şey değildir.

Geçmişi değiştiremeyiz.

Ama geçmişte oluşmuş bir anlamın, kişinin bugünkü kararlarında hangi ölçüde etkili olduğunu araştırabiliriz.

Benim için asıl soru şudur:

“Bu kayıt nereden geldi?” kadar, “Bu yapı bugün ne yapıyor?”

İşte NSP’nin işlevsel bakışı burada başlıyor.

⸻

NLP HABER: NSP terminolojisinde sık kullandığınız “özbilinç” neden bu kadar merkezi?

MUSTAFA KILINÇ:

Çünkü farkındalık ile değişimi birbirinden ayırıyorum.

Bir insan sorununun farkında olabilir.

Hatta nedenlerini çok iyi anlatabilir.

Çocukluğundan başlayarak bugün neden böyle davrandığını saatlerce açıklayabilir.

Fakat ertesi gün aynı durumda aynı tepkiyi yeniden verebilir.

O hâlde bilmek tek başına değiştirmek değildir.

NSP açısından özbilinç; kişinin kendi düşüncesini, duygusunu, bedensel tepkisini ve davranışını fark etmesinin ötesinde, bunlarla arasına değerlendirme mesafesi koyabilmesi ve alternatif bir organizasyon oluşturabilme sürecine katılabilmesidir.

Bu nedenle bizim için önemli ayrımlardan biri şudur:

“Bende bu var.” başka şeydir.

“Ben buyum.” başka şeydir.

İnsan yaşadığı deneyimle kimliğini birbirinden ayırabildiğinde yeni bir hareket alanı ortaya çıkabilir.

⸻

NLP HABER: Kimlik neden NSP’nin kuramsal yapısında bu kadar önemli?

MUSTAFA KILINÇ:

Çünkü insan bazen istediği davranıştan çok, kendisi hakkında taşıdığı organizasyonla tutarlı davranıyor.

Bir insan başarı isteyebilir.

Ama kendisini başarıyı taşıyabilecek biri olarak konumlandıramıyorsa davranış başka bir yönde ilerleyebilir.

İnsan para isteyebilir ama para, değer ve kendilik algısı arasında çatışmalar taşıyabilir.

 

Sağlıklı ilişki isteyebilir ama yakınlık karşısında kendisini korumak için yıllardır kullandığı davranış örüntülerini sürdürebilir.

Bu nedenle NSP yalnızca:

“Ne istiyorsun?” diye sormaz.

Daha derinde:

“İstediğin hayatı taşıyabilecek insan organizasyonu nasıl kuruluyor?”

sorusunu araştırır.

⸻

NLP HABER: Beden bu mimarinin neresinde?

MUSTAFA KILINÇ:

Beden bizim için dekor değildir.

Ama burada bilimsel olarak dikkatli olmak zorundayız.

“Beden her şeyi kaydeder” gibi mutlak ifadeler söylemek kolaydır. Bilim açısından önemli olan bunun hangi koşullarda ve hangi ölçülebilir göstergelerle ortaya çıktığını araştırmaktır.

Bir düşüncenin belirli bağlamlarda solunumla, kas gerilimiyle, kaçınmayla veya başka fizyolojik tepkilerle eşleşip eşleşmediğini inceleyebilirsiniz.

Bu nedenle NSP açısından beden mistik bir depo değil;

insan organizasyonunun veri alanlarından biridir.

“Nöro Somatik” ifadesinin bizim açımızdan derin anlamı da burada bulunuyor: zihinsel süreç ile bedensel organizasyonu birbirinden koparmamak.

⸻

NLP HABER: Peki NSP bilimsel bir model midir?

MUSTAFA KILINÇ:

Burada özellikle ölçülü konuşmayı tercih ediyorum.

Bir modelin bilimsel olduğunu bizim söylememiz yetmez.

Bilimsellik bir marka cümlesi değildir.

Kuramsal kavramlarımızı açık biçimde tanımlamamız, hipotezler üretmemiz, ölçüm araçları geliştirmemiz, kontrollü araştırmalar yapmamız, sonuçlarımızı yayımlamamız ve bağımsız araştırmacıların bunları sınamasına izin vermemiz gerekir.

Benim için NSP’nin bilimsel yolculuğundaki en önemli ilke şudur:

Bir model yalnızca doğrulanmaya değil, yanlışlanmaya da açık olmalıdır.

NSP bir uygulamasının çalışmadığı koşulları da araştırabilmelidir.

 

Çünkü bilim, kendisini koruma çabası değil; gerçeğe yaklaşma çabasıdır.

⸻

NLP HABER: O hâlde NSP’nin kuramsal temellerini birkaç başlıkta nasıl ifade edersiniz?

MUSTAFA KILINÇ:

Bugün üzerinde çalıştığımız kuramsal yapı birkaç temel önerme üzerinde yükseliyor:

İnsan bir organizasyondur.

Görünen sorun ile sorunu sürdüren mekanizma aynı olmayabilir.

Geçmiş yaşantının varlığı ile bugünkü işlevi birbirinden ayrılmalıdır.

Deneyim ile kimlik aynı şey değildir.

Zihinsel süreçlerle somatik karşılıklar birlikte araştırılmalıdır.

Dil, anlamlandırma ve davranış organizasyonu arasındaki ilişkiler sınanabilir olmalıdır.

Özbilinç, otomatik organizasyon karşısında yeni seçimlerin oluşmasına katkı sağlayabilecek bir kapasite olarak ele alınmalıdır.

Ve bütün bunların üzerinde:

Değişim, yalnızca eski davranışın durması değil, yeni organizasyonun gerçek yaşamda sürdürülebilmesidir.

NSP’nin 12 kuramsal yasasını da bu mimariyi açıklayan önermeler olarak geliştiriyoruz.

⸻

NLP HABER: NSP’nin değişim sürecini tek bir sistem içinde anlatmanız gerekse nasıl anlatırsınız?

MUSTAFA KILINÇ:

Bugün bunu sekiz aşamalı bir değişim mimarisiyle ifade ediyoruz:

Tespit → Ayrıştırma → Yetki Sorgulama → İşlev İptali → Somatik Karşılık → Özbilinç Kararı → Yeni

Organizasyon → Kontrol

Ben özellikle son kelimenin altını çiziyorum:

Kontrol.

Çünkü insan bir uygulamanın sonunda kendisini iyi hissetti diye değişimin gerçekleştiğini varsayamayız.

Gerçek hayata döndüğünde ne oldu?

Eski uyaran geldiğinde ne yaptı?

Bedensel tepki değişti mi?

Davranış değişti mi?

Bu değişiklik bir hafta sonra, bir ay sonra, altı ay sonra devam ediyor mu?

 

NSP’nin bilimsel geleceği tam olarak bu soruların peşinden gitmek zorunda.

⸻

NLP HABER: Bütün bunlardan sonra size yeniden soralım: Neden NSP?

MUSTAFA KILINÇ:

Çünkü artık insanı yalnızca “sorunları olan biri” olarak görmek istemiyorum.

İnsan çok daha büyük bir yapı.

Benim için mesele insana sürekli neyi yanlış yaptığını göstermek değil.

Mesele, kendisini hangi organizasyon üzerinden yaşadığını görünür hâle getirmek.

Belki NSP’nin en derin sorusu da burada ortaya çıkıyor:

İnsanın içinde ne var? değil.

İnsanın içindeki hangi yapı bugün hâlâ onun adına karar veriyor?

Eğer bunu bilimsel olarak anlayabilirsek, değişime ilişkin çok daha derin bir alan açabiliriz.

NSP’nin insan mimarisi yolculuğu benim için budur.

İnsanı tamir edilecek bir nesne olarak değil;

kendi organizasyonunu fark edebilen, sorgulayabilen ve yeniden düzenleyebilme kapasitesine sahip bir varlık olarak görmek.

Ve belki geleceğin insan çalışmalarında asıl kırılma da burada başlayacak:

İnsana ne yapması gerektiğini öğretmekten, insanın kendi yaşamını hangi mimariyle ürettiğini anlamaya geçmek.

Mustafa Kılınç

Nöro Somatik Programlama (NSP) Kurucusu